Książki o Powstaniu Warszawskim. 11 całkiem różnych tytułów

Powstanie Warszawskie
Powstanie Warszawskie. Ocenianie historii. Rzecz, w której się lubujemy. Im więcej o powstaniu wiemy, tym trudniej je oceniać. Pytanie, czy w ogóle można? Czy jakiekolwiek oceny mają dziś sens? Warto jednak wiedzieć jak najwięcej. 11 książek o powstaniu, całkiem różnych, które pozwalają spojrzeć na to wydarzenie z różnych perspektyw.
 Powstanie Warszawskie jest chyba jednym z najczęściej branych na tapetę wydarzeń historycznych. Miało sens czy nie miało, wybuchło niepotrzebnie, a może nie mogło nie wybuchnąć, dowódcy wydali błędne rozkazy, a może potrzeba podjęcia próby wyrwania się z okowów dojrzała w ludziach tak mocno, że nie mogło być innego scenariusza – przez media i domy nieustannie przewijają się takie dyskusje. Jestem warszawianką, co roku, gdy o o godzinie W Warszawa staje, ściska mnie w gardle. Bo choć wydarzenie to można oceniać różnie (co przychodzi nam niezmiernie łatwo – w końcu wyłącznie analizujemy fakty, nie wiedząc, czym jest pięcioletnia okupacja i co oznaczają godziny policyjne, łapanki i ten ciągły strach, że może już jutro nie będzie o kogo się martwić), to jest ono symbolem walki o wolność i polskość w ogóle. Warszawa się zbuntowała. Warszawa się zjednoczyła. Warszawa dała przykład.  Warszawa wysoko uniosła głowę.

Dziś dla młodego pokolenia to nic nie znaczy. Powstanie staje się atrakcyjne, gdy jest podane w pięknej formie: w filmach, grach, interaktywnych i multimedialnych muzeach. Gdy jest ślicznie skadrowane, posypane ładnymi obrazkami, podpięte pod nastrojową muzykę. I nie mówię, że to jest złe. Czasy się zmieniły, więc dobrze, że historia jest unowocześniania po to, by przyciągać uwagę młodych. Zresztą, sama to lubię. Dobrze jest jednak, gdy takie obrazki są tylko zachętą do podjęcia poszukiwań, kierunkiem, który wskaże, jaką szufladkę w głowie warto otworzyć i jaką wiedzę uzupełnić. A do tego oczywiście najlepsze są książki. Poniżej zatem 11 książek o Powstaniu Warszawskim, po które warto sięgnąć. I szukać, kartkować, drążyć.

  • Władysław Bartoszewski, Powstanie 1944

Władysław Bartoszewski, Powstanie WarszawskieKsiążka specyficzna, przez jednych uznawana za fundamentalną, przez innych pomijana na sklepowych półkach. Na pewno warta uwagi ze względu na wkład pracy autora. Znajdziemy w niej nie tylko kronikę wydarzeń i analizy, ale również artykuły, mapy Warszawy i aneksy z wyborem dokumentów.

  •  Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiegoKopia pamietnik

Książka-legenda, której właściwie nie trzeba opisywać. Autor, który brał czynny udział w powstaniu jako mieszkaniec Warszawy, chciał opisać to wydarzenie takim, jakie było naprawdę. Nie mitologizować, nie stawiać pomników, opowiedzieć o tym, co się faktycznie wydarzyło. Stąd też język mówiony, stąd odejście od reguł, który rządzi się literatura. I mamy dzieło wybitne.

  • Zbigniew Czajkowski-Dębczyński, Dziennik powstańca

Dziennik powstańcaDziennik, czyli rzecz o ogromnej wartości historycznej. Dzięki tym wspomnieniom powstańca, napisanym ku czci poległych kolegów, możemy przekonać się, jak wyglądała powstańcza codzienność. Autor szeroko ją opisuje – począwszy od tajnych kompletów, na których się uczył, przez niektóre akcje konspiracje, po walki na Starym Mieście. Warto zajrzeć, choćby z szacunku. I warto wiedzieć, że wydanie wspomnień (dopiero w 1968 roku) było wielkim wydarzeniem literackim.

  • Norman Davies, Powstanie 44

Norman Davies, Powstanie 1944Kolejny tytuł, który również wszedł do kanonu. Czytają uczniowie, studenci, pasjonaci. Powstanie Warszawskie jest tutaj przedstawione jako wynik szeregu czynników, które od 1939 roku krok po kroku prowadziły do tych wydarzeń. Widać, że autor pisał tę książkę dla zachodnich czytelników, ale tutaj to jest zaletą. Szerokie tło pozwala usystematyzować sobie wiedzę i zrozumieć motywy postępowania dowództwa oraz mieszkańców miasta.

  • Anna Herbich, Dziewczyny z Powstania

Dziewczyny z powstaniaCo robiły mieszkanki Warszawy 1 sierpnia 1939 roku o godzinie 17? Pewnie piekły chleb, może robiły porządki, a może spacerowały ulicą z dziećmi. Powstanie zaskoczyło ich codzienność, ustaliło priorytety i co wiadome, całkowicie zmieniło tory życia. Anna Herbich zrobiła coś, co udało się również Swietłanie Aleksijewicz – ukazała wojnę oczami kobiety. A o czym one myślą, gdy wokół świszczą kule? Może o powstańcu, który wyznał im miłość? Może o innym, do którego one wzdychały tęsknie? Wojenne miłości, wojenne śluby, wojenna rzeczywistość, której nie jesteśmy w stanie sobie wyobrazić.

  • Janina Koszeghy, Między życiem a śmiercią. Pamiętnik z Powstania Warszawskiego

Unikatowy zapis. Pamiętnik łączniczki kwatery AK, Kopia miedzy_zyciem_a_smiercia_pamietnik_z_powstania_warszawskiego_IMAGE1_321050_7dwukrotnie rannej w czasie powstania. Pamiętnik bohaterki. Zapis 63 dni w krwawiącym mieście z dokładnym opisem lokalizacji barykad, danych o uczestnikach walk oraz o samych walkach. Może przytłoczyć masą informacji, ale zdecydowanie jest cennym źródłem wiedzy.

  • Emil Marat, Michał Wójcik, Made in Poland

made-in-poland-390Wojenne losy człowieka, który był pierwowzorem postaci Stanisława Skiernika z powieści Kolumbowie. Rocznik 20 Romana Bratnego. Historia życia żołnierza Kedywu, powstańca, biorącego udział w walkach na Starym Mieście i na Woli, kilkukrotnie rannego w czasie 63-dniowego zrywu. Książka o pokoleniu Kolumbów, rozwiewająca wątpliwości na temat powstańców. „Byliśmy żołnierzami, musieliśmy wykonywać rozkazy” – mówi bohater.

  • Alexandra Richie, Warszawa 1944

Kopia warszawa1944_okladkaMonumentalna książka. Od kolegi usłyszałam, że po opisie rzezi Woli pomyślał, że może Warszawa po powstaniu nie powinna zostać odbudowywana. Może powinno się z niej uczynnić cmentarz pamięci o cywilach. Ta książka uświadamia, że stolica jest nekropolią, miastem zbudowanym na poległych, żyjącym cmentarzem. Na co dzień się nad tym nie zastanawiamy, a w trakcie lektury dostajemy obuchem w głowę. Halo, tu, gdzie mieszkamy, śpimy, spacerujemy, w bestialski sposób mordowano ludzi… Trzeba to wiedzieć, trzeba o tym czytać, choć nie jest łatwo.

  •  Bronisław Troński, Tędy przeszła śmierćKopia tronskijpg

Kolejny tytuł, napisany na podstawie notatek robionych w czasie powstania. Zapis wydarzeń dzień po dniu z walczącego miasta. Powstańcy, walki, wydarzenia, chęć przetrwania. Po wojnie autor został korespondentem prasowym na Dalekim Wschodzie.

  • Barbara Wachowicz, Bohaterki powstańczej Warszawy

Kopia bohaterkiKolejna książka o kobietach, biorących udział w powstaniu. O dziewczętach-sanitariuszkach, łączniczkach czy… aktorkach. Autorka opowiada m.in. o Danucie Szaflarskiej czy Alinie Janowskiej, przybliża także postaci wojennych komendantek (tak, były takie!). Bardzo ciekawa rzecz.

  •  Melchior Wańkowicz, Ziele na kraterzeKopia ziele-na-kraterze-b-iext3646899

Niezwykle osobista książka pisarza i reportera, zajmująca szczególne miejsce w jego dorobku. Wańkowicz opowiada o swojej rodzinie i o córce Krystynie, którą stracił w powstaniu. Przejmujący zapis uczuć ojca, cierpiącego po stracie dziecka. I piękna historia o życiu i o tym, jak ważną rolę odgrywa w nim rodzina.

Interesujące opisy powstania znalazłam również w 1945 Magdaleny Grzebałkowskiej oraz w Fotobiografii PRL Łukasza Modelskiego. Filmy pozostawię, bo jest ich sporo, ale na pewno szczerze polecam Przerwanie działań wojennych, wyjątkowy spektakl Teatru Telewizji! Co jeszcze byście dorzucili do tej listy? Jaka książka/film/spektakl utkwiły w was najmocniej? Dajcie znać!